تئوری پاش ؛ تفکیک ثروت یابی از دولت

دکتر سریع القلم

تمرکز بيشتر امکانات در نهاد دولت زمينه ساز تجمع افراد براي کسب امکانات و امتيازات شده است و اين فرآيند، شخصيتي ضعيف در ميان ايرانيان را به ارمغان آورده است. هنگامي که دولت بخش قابل توجهي از امکانات را در خود متمرکز کند، جامعه سعي خواهد کرد خود را با دولت منطبق کند و در نتيجه آزادي عمل خود را در مسير محدود مي کند. هر چند دولت ضرورتاً بايد بر فرآيندهاي سياسي احاطه داشته باشد، ولي فرآيندهاي اقتصادي و اجتماعي بايد حريم خود را داشته و جامعه قدرت مانور خود را حفظ کند. در تاريخ چندهزار ساله ايران، دولت مقتدر مرکزي زمينه ساز فرهنگ سياسي خاصي شده است. يکي از پرسش هاي مهم در اين رابطه اين است که چرا اکثر ايراني ها شيفته کسب و حفظ سمت دولتي هستند؟ البته اين سوال را نسبت به مليت هاي مختلفي مي توان مطرح کرد ولي در رابطه با ايران، جدي تر و پررنگ تر است. سه دليل ساختاري براي اين مساله وجود دارد که مي توان آن را در نظريه يي تحت عنوان «پاش» خلاصه کرد؛ سمت دولتي، پول مي آورد (پ)، سمت دولتي، امنيت مي آورد (الف) و سمت دولتي، شهرت مي آورد (ش). در ادامه به توضيح مختصر هر يک از اين عوامل مي پردازيم.

1- سمت دولتي، پول و درآمد و ثروت و رانت اقتصادي مي آورد. اصولاً رفتار افراد را بايد در ساختارها جست وجو کرد.

از دوران هاي قديم در ايران، نزديکي به دستگاه دولتي، امکانات فراهم مي آورده است. افرادي که مستقل از دولت کار و درآمد و سرمايه توليد مي کنند، شخصيت متفاوتي نيز دارند. کسي که با فکر خود، درآمد توليد مي کند، نيازي به صنعت مخرب «چاپلوسي»، «تملق» و «توجيه وضع موجود» ندارد. مهم ترين کار فرهنگي براي مبارزه با تملق، خصوصي سازي اقتصادي است.

2- سمت دولتي، حريم امنيتي به دنبال مي آورد. افرادي که سمت دولتي دارند، از فضاي ذهني و عيني امن تري برخوردارند و بسياري از فعاليت هاي خود منطقي يا غيرمنطقي، مشروع يا نامشروع را مي توانند توجيه کرده و پيش ببرند. به همين منظور براي سامان دادن به نظام هاي اجتماعي روبه رشد، هيچ نيروي ديگري جز کار خصوصي تاکنون کشف نشده است. به درجه يي که دولت سايه خود را بر زندگي اقتصادي مردم گسترش مي دهد، خود به خود ساختارهاي فساد مالي را نيز بسط مي دهد. انسان ها بايد از طريق قانون و حسن اجراي قانون احساس امنيت کنند، نه از طريق ارتباطات و داشتن آشنا در راهروهاي قدرت. در فضاهاي دولتي براي آنکه کاري انجام پذيرد، رضايت افراد و تامين منافع آنها ملاک است اما در محيط هاي بخش خصوصي، پيشبرد کار اهميت دارد و جايگاه افراد به ميزاني که کار و طرحي را تحقق بخشند، سنجيده مي شود.

3- سمت دولتي، شهرت مي آورد. در جوامعي که دولت معاش مردم را تامين مي کند، اعتبار افراد رابطه مستقيمي با ارتباط آنان با دولت دارد. صنعت دولتي و دانشگاه دولتي فرصتي به شهروندان نمي دهد که موضوع و خواسته يي را خارج از دستگاه دولتي تعريف کنند.

اصولاً نويسنده، مبتکر، مخترع، بانکدار، استاد دانشگاه، کارگردان و مديري که اعتبار خود را از دولت گرفته باشد ارزش مصنوعي دارد. دليل بسيار مهمي براي اين ادعا وجود دارد. اعتبار افراد و نهادها در فضاهاي رقابتي مشخص مي شود. در نهاد دولت رقابتي در کار نيست. يکي از دلايل رکود دانشگاه ها در ايران، فقدان رقابت ميان استادان است. در دانشگاه هاي معتبر جهان ارزش يک دانشگاهي به مقدار توليد و پژوهشي است که در رشته خود انجام داده و مورد تاييد همکاران او قرار گرفته است، نه براساس سنوات تدريس و مدرک دکتري. در اين نوع دانشگاه هاي معتبر، حتي دو استاد از يک سطح حقوق و مزايا برخوردار نيستند و فيش حقوقي هر يک بر اساس خلاقيت پژوهشي او است. بنابراين نظريه «پاش» برخاسته از تجربه بشري است. تاريخ معرف اين واقعيت است که بزرگ شدن دولت به ضرر مردم يک جامعه و رشد آنها است. به لحاظ فلسفي و اخلاقي، مزيت مهم تفکيک ثروت يابي از دولت اين است که فکر، هنر و رسانه از دولت و فضاهاي آميخته به منافع و خواسته هاي فردي رهايي مي يابد. ثروت يابي مردم ساختاري را ايجاد مي کند که دولت صرفاً وظيفه خود را نظارت بر قانون تعريف کند. زماني ايران ژاپن خاورميانه مي شود يا طي بيست سال آينده، طبق خواسته سند چشم انداز جايگاه اول منطقه يي را پيدا مي کند که جامعه ايراني رشد کند، نه آنکه دولت روز به روز حجيم تر شود.

                             روستاي كردشت

روستاي كردشت يا كوردشت در تاريخ جنگهاي ايران و روس ، مركز ستاد مرحومعباس ميرزا نائب السلطنه بوده ، كه بالطبع عبور و مرور از رودخانه ارس در اين منطقه را موجب مي گرديده است . وجود حصار و برجك هاي ديده باني از يكوضعيت فوق العاده و استراتژيك در آن زمان حكايت مي كند . از سوي ديگر اينروستا در سابق حاكم (خليفه) [اوايل ظهور دولت صفويه گروه خاصي از صوفيانرا خلفا مي گفتند. در منطقه خود از شاهان صفوي نيابت داشته و به رتق و فتق امورمي پرداخته است.] نشين بوده و در عصر صفويه توجه بيشتري از اين لحاظ بدان معطوف مي شده است.

فاصله كردشت تا شهر مكري (مقري) حدود 3 كيلومترمي باشد. گذرگاه اين منطقه ، به نام (نوردوز) مورد توافق قرار گرفته است.

مجموعه كردشت:

اين مجموعه شامل هشت بناي تاريخي اعم از حمام بزرگ، عمارت، حمام كوچك، مسجد غريب، ديوانخانه، يخچال، قلعه عباس ميرزا و ساخلو ( پادگان نظامي ) مي باشد.  

ب) حمام كردشت

اين حمام يكي از زيباترين حمام هاي آذربايجان است كه با معماري اصيل سنتي در روستاي كردشت از توابع جلفا و در كنار رود ارس قرار دارد . اين حمام در ميان باغ بزرگي ساخته شده ، داراي يك هشتي به صورت هشت ضلعي به ابعاد 5/3 در 5/3 و به  ارتفاع 3/4 متر است كه يكي از اضلاع ، درب ورودي و يكي ديگر راه ورود به رختكن يا سربينه است .

سربينه حمام نيز هشت ضلعي به اضلاع 5/3 متر و ارتفاع 5/8 متر است و گنبد بزرگ آن بر روي جوز ها و هشت ستون سنگي هشت بر، استوار شده است، همه ستون ها داراي سر ستون هاي سنگي مقرنس هستند كه به وسيله ملات سرب مذاب به ستون ها وصل شده اند. گنبد سربينه داراي كاربندهاي جالب مزين به آهك بريهاي زيبا است، سكوهاي رخت كن با طاق ضربي پوشيده و در زير آن كفش كن هايي تعبيه گرديده است.

گرما خانه فضايي است كه از چهار ستون سنگي هشت بر و دو حوض بزرگ مستطيل شكل و اتاقي با گنبد قير اندود تشكيل شده است . نور داخل سربينه و گرما خانه به وسيله روزني كه در نوك گنبد قرار دارد تأمين مي شود و گويا بر روي آن روزن ها سنگ هاي مرمر نازك و ظريفي نصب بود كه نور آفتاب از آن نفوذ مي كرد ، و داخل حمام را به طور يكنواخت روشن مي كرده و شستشو كنندگان را از نگاه نامحرمان حفظ مي نمود.

حمام كردشت بخش هاي ديگري نيز دارد ، كه بسيار ديدني و قابل مطالعه است ، اين حمام در زمان عباس ميرزا نائب السلطنة فتحعلي شاه هنگام جنگ دوم ايران و روس ساخته شد ولي شيوه معماري آن شباهت بسياري به حمام‌هاي دوره صفوي دارد.

ج) قلعه كردشت

يكي از قلعه هاي تاريخي آذربايجان در روستاي كردشت در ساحل رود ارس بنا شده است ، ولي به لحاظ ارزش و اهميت نظامي و تاريخي  به خصوص دوران حكومت عباس ميرزاي قاجار نائب السلطنه فتحعلي شاه در آذربايجان بيشتر مورد توجه بوده است.